Becky uit het Engelse Leeds is vijftien jaar oud. Zoals zoveel tieners in Groot-Brittannië, moet ze een schooluniform aan. Daar is ze niet bepaald blij mee: “Niemand vindt het schooluniform leuk. We krijgen niet de kans om onszelf in onze kleding uit te drukken. Maar we proberen natuurlijk wel een beetje te rebelleren.”
Opstandigheid
Becky uit Leeds: “ik probeer een individu te zijn.”“Een beetje rebelleren”, het typeert de westerse omgang met de puberteit. Ook in Nederland ziet men de puberteit als een wat opstandige periode in het leven waarin het kind zijn of haar persoonlijkheid vormt. Becky’s opvoeding is een goed voorbeeld van deze westerse opvatting waarin het ontwikkelen van een eigen identiteit centraal staat: “Ik probeer een individu te zijn, zo zou ik mezelf graag beschrijven,” vertelt ze vanachter haar drumstel.
Ouders in het westen hebben onder invloed van ontwikkelingspsychologen en pedagogen een zekere mate van rebellie bij hun puberende dochters geaccepteerd, en ook het ontwikkelen van een eigen vriendinnengroep geldt in het westen als belangrijk voor puberende meisjes. Men gunt hen hier dan ook een grote mate van privacy.
Geen tijd voor puberteit
Aisha uit Ghana werkt lange dagen voor een schamel loon.Het beeld van opgroeiende pubermeisjes in niet-westerse landen is nogal eens anders: of het nu gaat om de grote toename van tienerzwangerschappen in Brazilië, het benauwende leven van pubers op streng-Islamitische madrassa’s in Indonesië, of om jonge tienermeisjes die in Afrika in ruil voor een paar koeien uitgehuwelijkt worden aan vele malen oudere mannen: veel tijd voor een uitgebreide puberteit lijken deze kinderen vaak niet te hebben.
Volgens sommige psychologen uit de niet-westerse wereld is dit beeld van de puberteit als tijd van worsteling en opstand dan ook veel te westers: Neem bijvoorbeeld de jonge Filippijnse tienermeisjes die huis en haard verlaten om overzees geld te verdienen voor hun familie. Of de grote meerderheid van tieners in India, die vrijwillig en gedwee een door hun ouders gearrangeerd huwelijk accepteert. Ook in het Midden-Oosten leven tieners een sterk door hun ouders gereguleerd leven. In Brazilië zien we weer een heel ander fenomeen: zo heeft één op de tien Braziliaanse meisjes tussen de vijftien en negentien al twee of meer kinderen, iets waar menig twintiger in het westen nog van huivert.
Tienermoeders
Naar school gaan zoals de vijftienjarige Menina zit er
voor veel zwangere leeftijdsgenotes niet meer in.Dergelijke tienerzwangerschappen zijn in veel arme landen een groot probleem, en in Brazilië al helemaal. Hier nam tussen 1990 en 2000 het aantal zeer jonge tienermoeders met 93,7% toe. Uit een onderzoek onder meisjes in de sloppenwijken van de Braziliaanse stad Recife blijkt dat tienermoeders minder snel verwachten verder te komen in de maatschappij dan hun kinderloze leeftijdsgenoten en bovendien dat ze veel minder verwachten van hun vaders en de vaders van hun kinderen.
Ook Luciana, een zestienjarige Braziliaanse moeder uit Rio de Janeiro, rekent op weinig steun van de vader van haar kind: een jongen van achttien die al twee kinderen bij twee andere vriendinnen heeft. In haar kleine huis in de favela’s wordt Luciana vooral omringd door andere jonge moeders: een buurvrouw, een schoonzus, en de vrouw van haar neef. Luciana’s moeder helpt haar zodat Luciana zelf in de avonduren nog naar school kan. Ze heeft hiermee geluk, want voor zo’n 40% van de Braziliaanse tienermoeders betekent de geboorte van het kind het einde van de schoolcarrière. Vergeleken met het onbezorgde schoolleven en de onschuldige naïviteit van haar Duitse leeftijdsgenote Freya is een meisje als Luciana gedwongen razendsnel volwassen te worden.
Puberteit: een gedeelde ervaring
Ondanks alle verschillen lijken tieners meer op elkaar.Toch zijn er ook grote overeenkomsten tussen pubers wereldwijd. Onderzoek uit Soweto in Zuid-Afrika laat zien dat depressies en emotionele problemen onder jongeren in Zuid-Afrika even vaak voorkomen als in het westen. Depressiviteit, ooit vooral gezien als een westerse welvaartsziekte, komt dus niet alleen voor bij verwende westerse pubers maar ook bij tieners in de townships van Soweto.
Er zijn meer van zulke trends: door verbeteringen in voeding komen kinderen overal ter wereld steeds vroeger en steeds meer rond dezelfde leeftijd in de puberteit. Steeds vaker blijven kinderen ook in hun puberjaren naar school gaan, en de verschillen in opleidingsniveau tussen meisjes en jongens worden steeds kleiner. Meer pubers wonen in steden of verhuizen in de loop van hun tienerjaren naar steden, waar ze vaker in contact komen met leeftijdgenoten van verschillende culturele achtergronden. Ook zeer opvallend is dat de meeste pubers seks voor het huwelijk niet of nauwelijks afkeuren, dit ondanks de grote wereldwijde verschillen in seksuele moraal.
Sweet fifteen
Hoewel een beetje puberrebellie dus lang niet overal gewaardeerd wordt, zijn de levens en ervaringen van meisjes van 15 globaal gezien toch steeds meer op elkaar gaan lijken. Dit zie je terug als je inzoomt op de individuele levens van tienermeisjes: zowel bij de Engelse Becky achter haar drumstel, de Indonesische Ardini die op haar Islamitische madrassa liedjes van Green Day speelt, als bij de Braziliaanse rumbakoningin Menina die staat te dansen op haar carnavalswagen.
